Elke emotie telt: kinderen leren omgaan met wat ze voelen
Hoe help je een kind omgaan met boosheid, verdriet of teleurstelling? Het is een vraag waar ouders en leerkrachten mee worstelen, en waar onderzoekers en psychologen dagelijks mee bezig zijn. Binnen Comon brachten we die perspectieven samen in een gesprek over emotieregulatie bij kinderen, met Elisa Boelens en Eva Van Malderen (UGent) en Liesbet Van der Heyden en Hannah Walraet (TOPunt Gent).
Wie is wie?
Eva Van Malderen is postdoctoraal onderzoeker aan de Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen (UGent), waarbij ze onder andere focust op emotieregulatie bij kinderen en jongeren met eetstoornissen. Daarnaast is ze als klinisch psycholoog en gedragstherapeut verbonden aan AZ Jan-Palfijn.
Elisa Boelens is klinisch psycholoog en gedragstherapeut in AZ Sint-Lucas, waarbij ze zowel met kinderen en jongeren als met hun context aan de slag gaat. Ze is eveneens postdoctoraal onderzoeker aan UGent waar ze focust op emotieregulatie.
Liesbet Van der Heyden is coördinator bij TOPunt Gent, een samenwerking tussen de Gentse CLB's. Ze zet in op preventieve en begeleidende projecten voor kinderen en gezinnen in kwetsbare situaties.
Hannah Walraet werkt bij TOPunt Gent en heeft een achtergrond als leerkracht en leerlingenbegeleider. Ze ondersteunt scholen en leerkrachten bij sociaal-emotioneel leren en co-regulatie in de klas.
Kinderen vinden geen woorden voor hun emoties
Een gebrek aan woordenschat voor gevoelens maakt emotieregulatie, het leren herkennen en benoemen van emoties en ermee omgaan, vaak lastig. Kinderen, ouders en leerkrachten vallen snel terug op woorden als boos, terwijl emoties vaak veel genuanceerder zijn. Hannah merkt dat dit overal terugkomt:
Om kinderen te helpen omgaan met sterke emoties, is het belangrijk dat ze leren omdenken: stilstaan bij wat er gebeurt vóór ze reageren. Hannah gebruikt daarvoor groene en rode voetjes op de grond, die staan voor de vier G’s: gebeurtenis, gedachte, gevoel en gedrag. Stap voor stap ontdekken kinderen zo hoe wat er gebeurt samenhangt met wat ze denken, voelen en doen. Dat maakt emoties concreet en begrijpelijk.
Ouders focussen te vaak op gedrag, zonder ruimte te laten voor de emotie eronder. Zoals Hannah het samenvat: “Als kinderen sterke gevoelens tonen, weten ouders en leerkrachten vaak niet goed hoe te reageren. Uitspraken als “stop met roepen” of “je moet daar niet kwaad om zijn”, leren kinderen niet hoe ze met hun emoties kunnen omgaan. Het is belangrijk het gedrag te begrenzen, niet de gevoelens.”
Eva ziet hoe ouders op onzekerheden botsen door de overvloed aan opvoedinformatie:
Ook Elisa merkt dit:
Technologie kan gevoelens mee bespreekbaar maken
Bij Comon gaan we aan de slag met technologie om het leven in onze stad nog beter te maken. In onze workshops kwamen heel wat ideeën naar voren om met technologie gevoelens makkelijker te uiten. Bijvoorbeeld digitale tools die kinderen helpen om hun gevoelens uit te drukken, speelse apps die reflectie stimuleren, of fysieke hulpmiddelen zoals een emotieknuffel.
Technologie kan helpen om abstracte gevoelens concreter te maken, zeker voor kinderen die het moeilijk vinden om zich verbaal uit te drukken. Ze kan gesprekken openen en ondersteunen, maar staat nooit op zichzelf. Digitale tools werken alleen wanneer ze ingebed zijn in begeleiding en interactie. Elisa: “Apps kunnen kinderen helpen om met hun gevoelens om te gaan, maar een scherm alleen is niet genoeg. Kinderen hebben nabijheid en begeleiding nodig om te begrijpen wat ze voelen en ermee te leren omgaan.”
Tijdens de Comon-workshops kwam ook een opvallend idee van kinderen zelf naar voren: de Gevoelensradio. Een slimme radio waaraan je kan vertellen hoe je je voelt, die luistert en advies geeft. Het idee spreekt tot de verbeelding: een toegankelijke gesprekspartner die altijd beschikbaar is.
De experts vinden allemaal dat artificiële intelligentie zeker een hulpmiddel kan zijn, maar er is voorzichtigheid nodig. Technologie kent de context van het kind niet en kan daardoor fout interpreteren. Liesbet licht toe:
Oplossingen die met kinderen meegroeien
Wanneer Elisa, Hannah, Liesbet en Eva hun ideeën samenleggen, verschuift de focus van losse tools naar duurzame ondersteuning. Elisa pleit voor laagdrempelige workshops waarin ouders samen kunnen leren over emotieregulatie. Eva sluit daarbij aan en ziet kansen om via Kind&Gezin meer in te zetten op emotiecoaching: ouders op een toegankelijke manier uitleggen wat het is, en vooral hoe ze het thuis kunnen toepassen. Zo wordt informatie iets wat meteen hoevast biedt in het dagelijkse gezinsleven.
Ook op school ligt een belangrijke sleutel. Liesbet benadrukt hoe waardevol het is om leerkrachten sterker te maken in het benoemen van emoties: "Als leerkrachten meer en rijkere woorden gebruiken om de gevoelens van zichzelf en kinderen te benoemen, heeft dat een positieve invloed op kinderen, ouders én henzelf." Cruciaal daarbij is dat emotieregulatie geen extra taak wordt, maar geïntegreerd raakt in de gewone werking van de klas, bijvoorbeeld via gezelschapspellen of boekbesprekingen. Dat sluit nauw aan bij wat Hannah ziet op school: zonder rijke emotiewoordenschat blijven kinderen vaak steken in dezelfde gevoelens.
Een beeld dat dit mooi samenvat, is de paraplu. Liesbet gebruikt die als metafoor voor hoe ondersteuning er idealiter uitziet. Een kind heeft nood aan een veilige stolp: een beschermende omgeving waarbinnen het zichzelf kan zijn, experimenteren en groeien.
Die bescherming betekent niet betuttelen of alles overnemen. Integendeel: het gaat net om vrijheid geven binnen duidelijke grenzen. Volwassenen zorgen voor de paraplu, de nabijheid, de veiligheid, zodat kinderen zelf stappen kunnen zetten, ook wanneer emoties even overweldigend zijn.
Over één ding zijn ze het allemaal eens: dit vraagt om doorlopende ondersteuning van kinderen. Emoties leren begrijpen start best al in de kleuterklas en groeit mee doorheen de lagere school en verder.
Wanneer ze samen nadenken, komen ze uit bij een gedeelde droom: iets visueels en herkenbaars dat kinderen, ouders en leerkrachten doorheen de jaren begeleidt. Bijvoorbeeld een vaste mascotte of een klaspop die elk jaar terugkomt, in de klas wordt gebruikt en mee naar huis gaat. Zo onstaat ruimte voor gesprekken, ook thuis, bijvoorbeeld tijdens de ‘emotieweek’ waarin een kind samen met het gezin aan de hand van de klaspop reflecteert over hoe iedereen zich voelt.
Technologie kan dit verhaal versterken, zolang ze meegroeit met het kind. Een knuffel of mascotte kan in de kleuterklas helpen bij het leren en benoemen van emoties en later evolueren met spelelementen die aansluiten op de emotionele ontwikkeling van oudere kinderen. Niet als doel op zich, maar als hulpmiddel binnen een begeleide context.
Kinderopvang als gedeelde zorg: waar ouders én samenleving vandaag voor staan
Comon sprak met experten over diverse thema's rond opvoeden. Lees het interview over kinderopvang, met Melissa Dierickx (UGent) en Lynn Geerinck (opvoedexpert).
